Katolisizm ve Vatikan I. Bölüm

I. Vatikan: Tanrı Devleti

Lateran'daki St. John Bazilikası

Vatikan'daki Aziz Pavlus Heykeli

Günümüzde kısaca Vatikan diye bilinen Roma Katolik Kilisesi gerçekte yaklaşık 2000 yıldır varlığını sürdürebilmiş bir ve tek kurumdur. Dünyada hiçbir kurum varlığını kesintisiz olarak bu kadar uzun zamandır sürdürememiştir. Örneğin ne firavunlar ne de diğer ünlü hanedanlar (Çin, Osmanlı) bu denli uzun dönemlerde saltanatlarını koruyabilmişlerdi.

Yerleşim alanı olarak Vatikan yeryüzündeki tek “Tanrı–Kenti” statüsündedir. Vatikan bu özelliği nedeniyle “Kutsal–Kent”tir. Bu Tanrı–Kenti aynı zamanda bir “Devleti” içinde barındırır. Vatikan’dan başka “Tanrı–Devleti” yani “Teokrasi” olan başka kentler de vardır. Örneğin, Kudüs, Kom, Hinduların, Budistlerin ve Şintoistlerin kutsal kentleri gibi.

Vatikan’ın bugünkü statüsü 1870’de İtalya’da bulunan Papa–Devletleri’nin, İtalyan Ulusal Birliği’nin kurulabilmesi amacıyla ilga edilmeleriyle başlamış ve son hukuki şeklini Faşist Diktatör Benito Mussolini ile Papalık Devlet Sekreteri Kardinal Pietro Gaspari arasında 26 Ekim 1926’da imzalanan “Lateran” antlaşması ile almıştır. Böylelikle Vatikan İtalya’da “devlet içinde devlet” statüsü edinmiştir. Vatikan’a tüm girişler Roma’nın sınırlarından yapılabilmektedir. Diğer bir deyişle Vatikan, İtalya Devleti’nin tüm haklarından yararlanabilen fakat kendi bayrağına ve egemenliğine sahip ayrı bir devlettir.

Vatikan adı, ilginçtir ki, Hıristiyanlığın ilk 1350 yıllık döneminde hiç ağıza alınmamıştır. Çünkü 1377’ye kadar böyle kutsal sayılmış bir yerleşim alanı yoktu. O zamana kadar Papalar Vatikan’da değil Roma’daki Lateran diye bilinen yerleşim alanında otururlardı. Papalar, Katolik alemini yaklaşık 1000 yıl buradan yönetmişlerdi. 14. Yüzyıl’da Papalar, Fransa’nın şimdi tiyatro şenlikleriyle tanınan Avignon şehrinde yaşamaktaydılar. Bunlar Hıristiyanlığın en tartışmalı papalarıydılar. Fransa Kralları tarafından korunan bu papalar 13. ve 14. yüzyıllara damgalarını vurmuşlardı.

Papaların Vatikan’a geçişleri 1377 yılında, Avignon’daki Papaların sultasının yıkılmasından sonra olmuştur. Bu nedenle ’’Lateran Kilise Kararları’’ daima Vatikan kararlarına öncelik sağlamıştır. Bugünkü Vatikan’ın tesisi sırasında da yine Lateran Sözleşmeleri (Treaties) rol oynamıştır.

Bugünkü Vatikan, yerleşim alanı itibariyle, kalın surlarıyla birlikte 44 hektarlık bir alanı kaplamaktadır. Bu da onu dünyanın en küçük yüz ölçümüne sahip devleti yapmaktadır. Vatikan’ın Çevresindeki surlar bir saatte dolaşılabilir. 1527’de İspanyolların işgaline uğrayan Vatikan’ın yıkılan surları ve binaları yeniden inşa edilmişlerdir. Vatikan’ı İsviçreli Katolik askerler, geleneksel giysileri içinde korumaktadırlar. Ünlü Devlet kuramcısı Makyavel, aynı zamanda “prens” olan Papaların kendilerini paralı asker olan İsviçrelilere korutmasını sert bir dille eleştirmişti. Ona göre bu paralı askerler, kendilerine daha fazla para veren düşmanlara Papa’yı satabilirlerdi. Makyavel’in dediği doğruydu. Nitekim bir kaç kez Papalar, İsviçreli askerlerin ihanetine uğramışlardı. Ama yine de Papalar kendilerini İsviçreli paralı askerlere korutmaktan vazgeçmemişlerdi. Nedeni de çok ilginçti: İsviçreli paralı askerler ihanet etseler bile Vatikan’ın hiç bir sırrını açıklamıyorlardı. Vatikan’ı gizemli bir Kilise–Devleti yapan budur işte. Öğretiye göre “Vatikan’da öğrenilen sırlar öbür dünyada bile açıklanmaz.” Vatikan’ın sırlarını açıklayanların nesiller boyunca ailelerinin canları ve malları güvenlikte olmaz. Çünkü Vatikan gerçekten de inanılması güç sırları barındıran, gizli geçitleri, şifreleri ve yeraltı yollarıyla tam anlamıyla “esrarengiz” sayılan bir yerdir ve bu şöhretini de yüzlerce yıldır sadece kendisine sakladığı sırlarının başkalarınca öğrenilebilmesini önleyerek edinmiştir.

Vatikan, kendi pasaportu, kendi devlet kuruluşları ve bürokratları olan bir devlettir. Nedir ki, bu devleti diğer devletlerden ayıran temel farklılıklar vardır.

Vatikan Devleti’nin gece yerleşik nüfusu 600 kişidir. Bu sayı sürekli konuk sayılan kişilerle birlikte 1014 olur. Gündüz nüfusu ise 3599’a yükselir. Bunlar Vatikan’da görev yapan işçiler ve diğer memurlardır. Vatikan Pasaportu bizzat Papa tarafından verilir. Bu pasaport geçicidir. Vatikan istediği zaman tek taraflı olarak iptal edebilir ya da hiç vermemiş gibi kayıtlardan çıkartabilir. Pasaportun özelliği hiç bir ırk ya da milliyet gözetilmeden verilebiliyor olmasıdır. Ne var ki tek koşulu, pasaport alacak şahsın Katolik Kilisesi’ne kayıtlı dindar olarak tanınmış bir Katolik olmasıdır.

Vatikan’daki dini iktidarın, ülke bağımsızlığını İtalya’ya karşı seslendirmek gibi bir sorumluluğu da vardır. Bununla birlikte devletin sahip olduğu tüm demiryolu, şebeke, Vagon ve Lokomotif işletmeleri İtalyan hükümetince kurulmuştur ve Papanın tüm seyahatleri İtalya’ya ait vasıtalarla gerçekleşmektedir. Aynı şekilde su, gaz ve elktrik ağları da İtalyan imkanlarıyla oluşmaktadır.

Vatikan’ın tedavüldeki parası, ufak bir grafik farkıyla İtalyan lireti motif ve değerinde, papa portresi desenli, İtalyan Cumhuriyeti’nin bastığı Vatikan liretidir. Posta hizmetleri İtalya’ya bağımlı olarak hizmet görmektedir. Lateran antlşaması gereği, gümrük hakları saklı olmak üzere herhangi bir resmi-garı resmi damga hakkına sahip değildir. Diğer taraftan Monacco, Andorre, Liechtenstein, Saint-Martin (San Marino) gibi mikro/iç veya hukuken bağımsız fakat ekonomik bağımlı ülkelerin aksine Vatikan’ın, şahsına ait banka sistemi, iletişim ağı sistemi, sağlık hizmetleri, maden işletmeleri ve müstakil yayın organları vardır.

Uluslararası karakterli bayrak ve polis teşkilatı da Vatikan devletinin mülki üniteleri arasındadır. Sahil şeridinden yoksun ülkelere deniz işletmesi hakkı sağlayan 1921 tarihli Barcelone antlaşmasına göre bu alanada uluslarası hukuk sahibi olan Vatikan, yine 15 Eylül 1951 tarihli Vatikan kararnamesine göre savaşta kullanabileceği bir deniz filosuna da sahiptir.

Diğer taraftan Vatikan, hepsi beynelminel, birçok organizasyonun da üyesidir: Evrensel posta birliği, Uluslararası iletişim birliği, Uluslararası buğday konseyi, dünya entelektüel organizasyonu, uluslararası edebiyat ve sanat eserlerini koruma birliği, Uluslararası endüstriyel birlik, Uluslararası uydu haberleşme organizasyonu, Avrupa psto ve haberleşme konferansı, örnek bazı organizasyonlardır.

Vatikan ayrıca beynelminel birçok antlaşmaya da imza koyan bir devlettir. 1936 Londa denizaltı savaş protokolü, 1949 Cenevre savaş esir, yaralı ve hastaları antlaşması, 1954 La Haye savaş halinde kültürel değerleri koruma antlaşması, 1965-1967 deniz işletmesi antlaşması, Vatikan’ın kilise hükümeti sıfatıyla imza attığı protokollerdir.

Vatikan’da altı dikkatle çizilmesi gereken iki özellik vardır. Vatikan II. Konsili kararlarından biri, Papa’nın İsa’nın vekili, Klise’nin çobanı (pasteur) vasfı ve sınısız bir iktidar gücü ile hiyeraşinin tartışmasız başı olduğunu ilan eder. Diğer bütün kuruluş, kongre, meclis, büro ve ofisler, tüm icraatını onun adına ve ondan aldığı otorite ile yerine getirir. Yasama, yürütme, azil gibi hukuki yetkilerin, kendisinde toplandığı papa, Devlet’in en büyük ruhani lideridir.

İkincisyse, çoğunlukla devlet olarak bilinen Vatikan ile “Papalık Makamı” bir ve aynı (özdeş) sanılmaktadır. Bu eksik bilgilenmedir. Papa, Katoliklerin başı olarak yeryüzündeki tüm Katoliklerin “Kutsal Pederi”dir, ama sadece ve sadece Vatikan Devleti’nin Devlet Başkanı’dır. Tüm Katolikler’in Devlet Başkanı değildir. Bu görevinde Papa’nın bir Başbakanı, bir Senatosu ve Bakanları vardır. Bunlar da siyasi yaptırımları itibariyle sadece Vatikan’la tanımlı ve sınırlıdırlar. Ancak, dinsel yaptırımları itibariyle tüm Katolikleri bağlarlar.

Kuşbakışı Vatikan

Vatikan’daki “Tanrı–Devleti”nde irili ufaklı 200’den fazla bina vardır. Vatikan’ın üçte biri bina, üçte biri park ve üçte biride kaldırımdır. Papalık makamının bulunduğu yere Roma’yla Vatikan’ı ayıran ünlü Bronz Kapı’dan girilir. Vatikan Kent ve Devleti’ne giriş ise Bronz Kapı’nın yaklaşık 300 metre kadar sağında yer alan Saint Anne Kapısı’ndan yapılır. Araçlar ve halk Vatikan’a ancak buradan giriş yapabilirler. Kapılarda İsviçreli Muhafızlar beklerler. Dilerlerse kimlik denetimi yapabilirler; içeriye sokup sokmamakla serbesttirler. Bronz Kapı ise sadece önemli törenlerde açılır. Bu kapıdan içeri girildikten yaklaşık 150 metre kadar ileride genişçe bir avlu ile buna bakan mahzeniyle birlikte beş katlı bir saray bulunur. Papalar işte burada otururlar. Pencereleri Vatikan’ın ve dünyanın en ünlü ve görkemli binasına bakar. Bu bina St. Peter Kilisesi’dir. 70.000 metre karelik bir alanı kaplayan bu Kilise, Vatikan’ın en yüksek binasıdır. Bronz Kapı’nın tam karşı sınırında, Papa’nın helikopteri için yapılmış olan küçük iniş pisti vardır. Onun sağında Vatikan Radyosu, onun yanında da yabancı öğrencilerin kaldıkları yurt binası yer almaktadır. Bu iki binanın arasında park bulunur. Park’ın ucunda Vatikan Devletinin yönetildiği “Curia” sarayı vardır. Parkın diğer alt yanına doğru İlahiyat Akademisi (Kardinaller Koleji) bulunur. Burası bir bakıma Papalığın Senatosu gibidir. Kolejin önünde Vatikan Müzesi, yanında paha biçilmez arşiviyle Vatikan Kütüphanesi yer alır. Bunlara bitişik binada Vatikan’ın “Laik Konsey” binası vardır. Vatikan’da bir de işçi sendikası vardır ve o da bu binadadır. Papanın sarayının uzantısında ise Vatikan Bankası bulunur. Az ilerisinde de Vatikan’ın resmi yayını olan “Osservatore Romano” gazetesinin yönetildiği bina vardır.

II. Vatikan Kilise-Site Devletinin Hiyeraşik Yapısı

Vatikan devleti'nin hiyeraşik yapısı, tüm meclisleri, büro, ofis ve konseyleri ile şu organlardan oluşmaktadır.

A) Papa

Vatikan II. Konsili kararlarından biri, Papa'nın İsa'nın vekili, Kilise'nin çobanı (pasteur) vasfı ve sınırsız bir iktidar gücü ile hiyeraşinin tartışmasız başı olduğunu ilan eder. Diğer bütün kuruluş, kongre, büro ve ofisler, tüm icraatlarını onun adına ve ondan aldığı otorite ile yerine getirir. Yasama, yürütme, azil gibi hukuki yetkilerin, kendisinde toplandığı papa, Vatikan'ın en büyük ruhani lideridir.

B) Papalık meclisi 

Görevleri sürekli bir mahiyet arz etmeyen bu meclisin en belirgin aksiyonu, papanın daveti üzerine toplanan evrensel konsillerde papa adına karar alınmasının temini ve müdahale etme görevleridir.

C) Rahipler Sinodu

Papanın veya bir bölge piskoposunun bu en büyük teolojik karar organı, Vatikan II. Konsili'nin 5 numaralı kararı ile oluşmuş birimdir. Dünyanın değişik katolik bölgelerinden seçilen rahiplerin iştireki ve papanın talimatıyla toplanan meclis, iman, ayin ve ahlak gibi tamamen teolojik temalar üzerinde işlev görür. İlk meclisini 1967 yılında bazı dini yasalar üzerinde reform, ayinlerle ilgili yeni düzenlemeler, ateizm ve karma evlilik problemlerini ele alarak oluşturulan Sinod, ikinci olarak toplandığı 1971 yılında kutsallık ve dünya adaleti gündemiyle bir araya gelmiştir. Meclis üçüncü toplantısında (1974), dünyanın Hıristiyanlaşması faaliyetlerini görüşmüştür. Üyelerinin her toplantı için papa tarafından özel olarak belirlerndiği meclis, aldığı kararları son merci olarak papaya arz eder.

D) Kardinaller Meclisi

Başlıca görevi papanın ölümü ve görevinden feragati halinde yeni papanın belirlenmesi için kendi bünyesinden seçici meclis oluşturmaktır. Bu kurul, yaşları 80'i aşmayan en fazla 120 kardinalden teşekkül eder. Papa seçimini sağlamak görevi yanında, kiliseyle ilgili ciddi problemlere çözüm getirmek amacıyla papanın başkanlığında gerekirse hergün toplanır. Papalık tarihinde XI. yüzyıldan itibaren görülen bu meclis, imparatorluk ve papalık çekişmelerinin kaos oluşturma tehlikelerine dönüşmesi üzerine Papa II. Nicholas'nın iradesiyle kurulmuş, fetret dönemlerinde papalığa vekalet eden bir konuma gelmiştir.

E) Papalık Senatosu (Curiası)

Devlet ve siyasi erk olarak Vatikan’ın en önemli ve güçlü kurumu, Roma “Curiası”dır. Bu kurum Devlet olarak Vatikan’ın beynidir. Vatikan’ın 1983’de kabul edilen en son Anayasası’nın (Code of Canon Law) 360. paragrafında Curia, Papa’nın adına ama Kiliselerin hayrına ve yararına çalışma yapmakla yükümlü kılınmış bir kurumdur. Curia, çeşitli kurul, konsey ve bürolardan oluşmaktadır. 

Vatikan'ın Gizli İstihbarat Örgütü de Curia'ya bağlıdır. Vatikan’ın yukarıda sözü edilen Anayasasına göre Curia, çok önemlidir ki, “Dini / Ruhani” bir kuruluş olarak değil, tartışmasız “Dünyevi / Seküler” bir kuruluş olarak bizzat Tanrı tarafından değil, bizzat insan tarafından oluşturulmuş bir birim olarak kabul ve tasdik edilmiştir. Dolayısıyladır ki, Vatikan’ın bu dünya ile ilgili tüm işleri, başta da siyasi, diplomatik ve ekonomik kararlarla, uluslararası ilişkileri “Dinsel” değil, “Dünyevi” olan bu kurum aracılığıyla ele alınır ve yönlendirilir.​

Curia ilk Kez 1605'de diğer ülkelerdeki Kardinal Büyükelçileriyle Çalışan Devlet Bakanlığı olarak kurulmuş, daha sonra 1721'de kendi içinde tüm Papa Devletlerinin Başbakanlığı adı altında bir makama sahip olmuştur. Papalığın Başbakanı aynı zamanda Dış işleri Bakanıdır. Şunuda belirtmek gerekir ki Curia, Tanrı tarafından öngörülmüşbir kurum olmadığı için gerekli görüldüğütakdirde Papa'nın emriyle ilga edilebilir.

Curia'nın unsurları olarak aşağıda verilecek olan birimlerin büyük çoğunluğu Trend Konsili'nin ürünüdür. V. Sixtus zamanında, bu konuda öenmli düzenlemeler yapılmıştır. II. Vatikan konsili ve akabinde VI. Paul'un getirdiği yenilikler dikkat çeker. Şimdiki halleriyle en son II. Jena-Paul zamanında, özellikle de 1988 tarihli Pator Bonus adlı apostolik yasayla düzenlenmişlerdir.

1. Devlet Sekreterliği

Çalışma ağırlığı dış ilişkiler olmakla birlikte devlet sekreterliği, başbakanlık statüsündedir. Kilise iç bünyesinde papa adına çok hassas işlerde görev yürüten Devlet Sekreterliği, Vatikan'ın papadan sonra en yüksek temsil kişiliği, politik, diplomatik, finansman gibi mekanizmalarda yönlendirici ve denetim organı olarak işlev gören makamdır.

Çok geniş alanlı, yönlü ve karmaşık bir görev sahası olan Devlet sekreterliği mevkisi ile diğer ülke makamları arasında bir benzerlik kurmak gerekirse, devlet başkanı, başbakan, hükümet genel sekreteri, yabancılar bakanlığı,içişleri, dışişleri, iletişim bakanlığı gibi organizasyonlarla kıyaslama yapılabilir. Buna rağmen Vatikan'da devlet sekreteri sadece bir hükümet genel sekreteri değil bilakis bütün bu makmların aksiyonlarını sorumluluk alanında barındıran bir bünye ile papanın Vatikan'daki en önemli yardımcısı olan anahtar bir makamdır.

Yasama, yürütme ve yargı mekanizmasının tamamen papa'ya ait olduğu Vatikan'da Devlet Sekreteri'ne 6 Nisan 1984'ten itibaren papa adına site'nin genel valisi yetkisi sağlanmıştır. Yasama görevini, başında papa'yı temsilen Devlet sekreterinin bulunduğu, kardinallerden müteşekkil bir komisyon yürütmektedir. 

Devlet Sekreterliği makamının Kökeni 15. yüzyıla dayanmaktadır. Papa V. Pie (1566-1572) iktidarında, 1487 yılında Secreteria Apostoli adıyla kurulduğunda, 25 apostolik sekreteri içermekle beraber, bunların en önemlisi Secretarus Domesticus idi ve bu kurum, sonradan özellikle Trend konsili sürecinde Devlet Sekreterliği haline geldi. Devlet sekreterliği bünyesinde, çeşitli bürolar ve daireler vardır. 1793, 1814, 1908'deki değişikliklerden sonra, 1967'de Papa VI. Paul tarafından tekrar düzenlenmiştir. 1988'de Pastor Bonus ile Genel işler ve diğer devletlerle ilişkiler biçiminde iki daireye ayrılmıştır. İlki, kilisenin işleriyle; ikincisi, dış ilişkilerle ilgilidir. Yani iç işleri ve dış işleri bakanlıkları gibi düşünülebilir. 

Devlet sekreterlerine resmi hitap şekli Zatı-ı Alileri (His Eminence) biçimindedir. Haziran 2006'dan beri Devlet Sekreterliğini Kardinal Tarcisio Bertone yürütmektedir. Bu görevi, Kardinal Angelo Sodano'dan devralmıştır. 

2. Kurullar (Kongreler Topluluğu)

Papalığa bağlı dokuz adet kurul vardır. Bunlardan her biri belirli bir saha ile ilgilidir.

1) İman Doktrini Kurulu

İman Doktrini Kurlu (CDF), Engizisyon kurulunun sonraki adıdır. 1542'de Papa III. Paul tarafından kurulan bu teşkilatın eski adı, Evrensel Engizisyon Kutsal Kurulu'dur. Ratzinger'in, papa olmadan önce uzun yıllar başında bulunduğu bu kurumun temel amacı, kiliseyi heretik saldırılara karşı savunmaktadır. Dokuz kurul arasında en eski olanıdır. Şimdiki isimini, 1965'te, VI. Paul zamanında almıştır. Pustor Bonus'un 48. maddesinde,kurulun amacı şöyle tarif edillir: ''İman Doktrini Kurlu'nun amacı, katolik dünyasının iman ve ahlak konusundaki doktrinlerini muhafaza etmektir.''. Bu kurumun başında şuanda, Kardinal William Joseph Levada bulunmaktadır. Kardinaller ve piskoposlardan oluşan 23 üyesi ve bunların dışında 33 danışmanı bulunmaktadır. Kurul, önemli açıklamalarını, günlük yayımlanan L'Osservature Romano aracılığıyla yapmaktadır. Piskoposların beş yılda bir gerçekleştirdikleri geleneksel Roma Ziyareti (ad liminata) esnasında diğer papalık kuruluşlarının yaptığı gibi, bu kurul da onları davet ederek bilgi verir. Bu kurulun başkanlığı altındaki ''Papalık Kutsal Kitap Komisyonu'', ''Uluslararası Teoloji Komisyonu'', ''Katolik Katoşizmi Komisyonu'' adlarını taşıyan üç komisyon bulunmaktadır.

2) Doğu Kiliseleri Kurulu/Bürosu

Bu kurumun temel işlevi, Doğu kiliseleri ile ilişkileri düzenlemektir. Patriklik, piskopos ve rahiplik gibi makamları ile dünyanın tüm Doğu kiliseleri kültürleriyle ilişkileri yürütür ve bünyesinde ayinlerle ilgili özel bir büro mevcuttur. İskenderiye, Kıbti, Habeş, Erite, Antakya, Maroni, Suriye, Ermeni, Keldani, Arnavut, Bulgar, gürcü, Macar, Yunan, Romen, Rus, Slovak, Ukrayna, Yugoslavya ve Türk ortodoks kiliseleri ile ilişkiler, sorumluluk alanındadır. 

İlk defa, 1862 yılında Papa IX. Pius tarafından Cogregatio de Propaganda Fide pro Negotiis Ritus Orientalis adıyla kurulmuştur. Aslında bu, Doğu kiliselerini Latinleştirme amacını ima eden bir isimdir. XV. Benedict, kurulu 1917'de müstakil bir kurum haline getirmiş, en son 1967'de de Papa VI. Paul tarafından şimdiki isimine (Congregatio pro Eclesiis Orientalibus) kavuşturulmuştur. Daha çok doğu'daki (Afrika'da buna dahil) Latin kiliselerinin haklarının korunması ve bu kiliselerin gelişmesi için çalışır. Başında bir Kardinal başkan bulunan kurumda ayrıca 27 kardinal, bir başpiskopos ve 4 piskopos görev yapmaktadır. Şu anki başkan Kardinal Ignace Moussa Daoud'dur. Kurul bünyesinde çeşitli komisyonlara farklı konularda yardım eden 50 civarında danışman vardır. Doğu Kiliseleri Kurulu/bürosu, ROACO, CNEWA, SICO gibi Amerika ve diğer Avrupa ülkelerinde faaliyet gösteren başka katolik kuruluşlarıyla bağlantılı çalışmaktadır. Büro, Sico adlı Doğu Kiliseleri ile ilgili haberlerin yer aldığı bir bülten yayınlamaktadır.

3) İbadet ve Sakramentler Disiplini Kurulu

Papa X. Pius döneminde Sapienti Consilo adlı bir genelgeyle 29 haziran 1908 yılında, Papalık Bilim Adamları Kurulu, adıyla kurulmuştur. Diğer kurullar gibi bugünki ismi ve mahiyeti VI. Paul zamanında, 1969'da belirlenmiştir.Görev alanı Latin kiliseleri ile sınırlıdır. Daha ziyade yedi sakrement, evlilik ve papazlık ayinleri düzenleme görevlerini yürütür. Bunun yanında ilahi, şarkı, kutsal sanat, ayin ve müzik alanlarında gelişme ve teolojik yaklaşımlar, kurulun sorumluluk sahasını oluşturur. Notitiae adlı bir yayın organı vardır.

4) Azizlik kurulu

Bir kişinin, Kilise tarafından mübarek (blessed) veya aziz (saint) ilan edilmesi, belli bir prosedürü gerektirmektedir. Bu kurulun işlevi, bu prosedürü yerine getirmektir. Mesela aziz ilan edilebilmesi için kişinin, önceden mübarekliği ilan edilmeli ve mucizeler gösterdiği kanıtlanmış olmalıdır. Fakat azizilik ilanı bu kuruluşun yapacağı bir iş değildir. O sadece gerekli değerlendirmeleri yapar; aziz ilan etmek veya etmemek, tamamen papaların tasarrufundadır. 1588 yılında V. Sixtus tarafından kurulan Immensa Aeterni Dei adlı teşkilat, bu kurum ile İbadetler ve Sakrementler Kurulu'nun atasıdır. 1969'da adı geçen kuruluşun ikiye ayrılmasıyla, Azizlik Kurulu müstakil hale gelmiştir. Şimdiki isminiyse aynı zamanda kurulun çalışma prosedürü ve azizlik şartlarını da yeniden belirleyen bir belge olan Pastor Bonus'la almıştır. Kurulun başkanlığını, halen Kardinal Jose Saraiva Martins yürütmektedir. Kurulda ayrıca sekreter ve yardımcısı dışında, din adamlarından oluşan 34 üye ve 83 danışman görev yapmaktadır. Katolik dünyasında çok önemli rahibeler olan Theresa d'Avila ve Catherine de Sienne 1970 yılında bu kurul tarafından aziz ilan edilmişlerdir.

5) Halkları Hıristiyanlaştırma Kurulu

Hıristiyanlığı yayma amacı taşıyan çeşitli kilise kurumları daha önceden de var olmakla birlikte, bu konuda sürekli ve istikrarlı bir kurulun ortaya çıkışı XVII. yüzyıldadır. Şu anki Halkları Hıristiyanlaştırma Kurulu (Congregation for the Evangelization of Peoples), XV. Gregrory tarafından 1622 yılında kurulmuş olan Propoganda Fide'ye dayanır. Kurul, Papa VI. Paul döneminde, şimdiki ismi ve yapısına kavuşmuştur. Farklı dillerde pekçok yayını mevcuttur. Ayrıca, bu kurula bağlı olarak çalışan ve Papalık Uluslararası Misyon Toplulukları Sekretaryası çatısı altında daha birçok misyon topluluğu bulunmaktadır. Bunlardan en önemlilerii Papalık inancı yayma topluluğu, Papalık kutsal çocukluk topluluğu, papalık havari petrus topluluğu ve papalık misyonerler birliğidir.

6) Rahipler Kurulu

Din adamları kilise hiyeraşisinde bir düzen içerisindedir. Hiyeraşi, yukarıdan aşağıya doğru, kardinaller, piskoposlar, rahibler ve diyakozlardan oluşur. Bu kurul piskoposlar ve kardinallerle değil, rahip ve diyakozlarla ilgilidir. Kurulun şuanki adı, VI. Paul zamanında verilmiştir. Geçmişi 1564'e, IV. Pius zamanına kadar gitmektedir. Bu açıdan Trend Konsilinin ürünüdür. Pator Bonus ile üç büroya ayrılmıştır. Rahipler bürosu rahibler ve diyakozların eğitimiyle ve görevleriyle ilgilidir. Diğer iki büro, din eğitimi ve rahiplerin karşılaştıkları hukuksal sorunlarla alakalıdır. Bunlara ilaveten, bu kurul bünyesinde kilise işleri ve eğitimle ilgili dört enstitü bulunkatadır.

7) Kutsal Hayat Enstitüleri ve Havarisel Yaşam Toplulukları Kurulu

Dini ve seküler enstitüler bu kurumun temel ayağını oluşturmaktadırlar. Bir diğer sorumluluk alanıysa manevi hayatı teşvik edici topluluklar ve tarikatlardır. Dolayısıybu kurulun görev alanı papalığa bağlı dini ve seküler tüm katolik organizasyonlarıdır. Kurul, Papa X. Sictus zamanında, 1586 yılında kurulan bir teşkilatın devamıdır. X. Pius döneminde bazı değişikliklere uğramakla beraber VI. Paul bu kurulun adını Dini ve Seküler Enstitüler Kurulu olarak değiştirmiş, Pastor Bonus'la beraber kurul, şimdiki adını almıştır. Yanın organı 1975'ten beri birçok dilde yayın yapan SCRIS adlı bir dergidir. 

8) Katolik Eğitim Kurulu

Papalığın üniversite eğitimleri ile ilgili kurumudur. Papa V. Sixtus zamanında Bologna, Paris, Salamana gibi üniversiteleri düzenleme ve yönetme amaçlı kurulmuştur. XIX. yüzyılın sonları ve XX. yüzyılın başlarında çeşitli değişikliklere uğramıştır. VI. Paul ve sonra II. John Paul, şimdiki şeklini vermişlerdir. Kurulda bir başkan, bir sekreter, bir sekreter yardımcısı, 31 üye, 25 memur ve 31 danışman bulunmaktadır. Kurul, ilahıyat fakülteleri statüsündeki seminerler ve kiliseye bağlı tüm üniversiteler ile seküler veya dini enstitülerin koordinasyonundan sorumludur.

9) Piskoposlar Kurulu

Tarihi 1588'e yani V. Sixtus'a kadar dayanan bir kuruldur. Rahibler ve diyakozlarla ilgili Rahibler Kurulunun piskoposlarla alakalı olan muadilidir. Kilisenin idare şekli piskoposluk bölgeleri vasıtasıyla olduğundan, teşkilat açısından önemli bir kurumdur. Piskoposluk bölgeleri ve başlarındaki piskoposlarla ilgili tüm işler bu kurulun uhdesindedir. Yeni piskoposların atanması, bunların yer değiştirmesi gibi tüm işler, bu kurulun görevi kapsamındadır. Kurul içerisinde ayrıca, Latin Amerika Komisyonu adını taşıyan bir birim bulunmaktadır.

3. Papalık Konseyleri (Pontifical Councils)

Roma Senatosu bünyesinde, yukarıda isimleri ile kısaca bilgi verilen kurullardan başka, vatikan devleti'nin yine çok önemli olan konseyleri mevcuttur. Bunlar on iki birimdir ve şu isimler altında icraatte bulunurlar.

1) Laikler Konseyi

II. Vatikan Konsili'nin Apostolicam Actuositatem adlı belgesiyle kurulan bu konseyin oluşumunda muhtemelen, Hans Küng gibi teologların, laiklerin kilise içerisinde yeterince inisiyatif sahibi olmadıkları yönündeki eleştirileri etkili olmuştur. Pastor Bonus'ta, Konseyin laiklerle ruhbanlar arasında işbirliği sağlamak şeklinde bir amacı olduğu vurgulansa da, Kilisenin karar süreçlerine, laiklerin de katkı sağlamasını hedefliyen konseyin bunu ne kadar başardığı tartışılmaktadır. Konseyşn başında bir başkan ve sekreter bulunmaktadır. Din adamları dahil 32 üyesi olan bu konseyin 30 tane de danışmanı vardır. Şu anki başkanı, 2003'ten beri görevi yürüten Başpiskopos Kardinal Stanislaw Ryloko'dur.ş Konsey, Notizario adlı bir eriyodik yayın da çıkarmaktadır. Ayrıca Laity Today ve Youth adında başka yayınları da bulunmaktadır.

2) Hıristiyan Birliğini Geliştirme Konseyi

Vatikan II. Konsilinin kararlarından biri olarak kurulmuştur. Konsilin iki organizatörü papadan birincisi olan XXIII. Jean döneminde oluşturulmuş, Papa XI. Paul iktidarında işlevi artmıştır. II. Vatikan'ın Ekümenizmle ilgili olan Unitatis adlı belgesi, bu konseyin çalışmaları sonucu ortaya çıkmıştır. Diğer kiliselerle ittifakı sağlamakta etkili rol ve ilişkileri sağlam tutacak aksiyınlardan sorumlu olan bu konsey bünyesinde Doğu dünyası ve Batı dünyası adlarıyla iki büro mevcuttur. Bir başka komisyon ise Yahudilikle ilişkileri düzenlemekten sorumludur. Papa II. Jean-Paul'ün 13 Nisan 1986'da Roma Yahudi sinagoguna yaptığı ünlü ziyaretin organizasyonunu bu konsey üstlenmiştir. Konsey yılda dört defa, Information Service adlı bir dergi çıkarmaktadır. Konseyin şuanki Başkanı Kardinal Walter Casper'dır.

3) Aile Konseyi 

9 Mayıs 1981 yılında Papa II. Jena-Paul tarafından kurulan bu konsey, aile kurumları ile ilgili ahlak,manevi gelişme, aile mefhumunun güçlenmesi gibi konularda mahalli kiliselerle işbirliği yaparak faaliyet sürdürür. Papa II. Jean-Paul'ün direktifi ile 1980 sonbaharında toplanan Rahipler Sinodu'nun gündemini aile kavramı oluşturmuştur.

4) Adalet ve Barış Konseyi

Papa VI. Paul'ün başkanlığında Vatikan II. Konsili kararlarından biri olarak teşekkül etmiştir. Konsil sonrası 20 Nisan 1967 yılında yayınlanan bir papalık genelgesi (Populorum Progressio) ile resmen kurulmuştur. Dünyada adalet ve barışın İncil ölçülerinde gelişmesi faaliyetinde bulunan Konsey, 1 Ocak 1968 yılında birincisi düzenlenen Dünya Barış Günü'nü organize etmekle tanınmaktadır. Özellikle yoksul ülkelerde barış,ilerleme, insan hakları ve sosyal adalet gibi problemler üzerine yoğun faaliyet gösterir.

5) Cor Unum (Tek Yürek) Konseyi

Papa VI. Paul'ün Temmuz 1971 yılında Cor Unum Latince adıyla kurduğu bu konsey, bu özel adla anılmaktadır. Katolik kilisesinin hayırseverliğini sergilemek adına insanlığın uğradığı her türlü tabii afet karşısında yardım etmek ve dünya milletlerinin yaralarını sarmak, kalkınmalarını temin etmek konseyin sorumlulukları arasındadır.

6) Göçmenler ve Turistler Konseyi

Konseyin vazifesi, turizm, yolculuk, sürgün, sirk turneleri, ticari gemi personeli, göçmen, mülteci konumundaki insan yardım etmek, bunlara din hizmeti sağlamaktır. ''People on the move'' adlı bir dergi yayınlamaktadır.

7) Sağlık Konseyi

Papa II. Jean-Paul'ün talimatıyla 1985 yılında kurulmuş, hastalıklara karşı sağlık kurumları açan ve bunları idare eden konseydir. İmkanlarını mahalli kiliselere de sunan konsey, ayrıca hastenelerde moral telkinleri faaliyetlerinde bulunup, kilise doktrin ve değerlerini tanıtma amacı güder.

8) Kilise Hukuku Yasalarını Tetkik Konseyi

Papa XV. Benoit döneminde kurulan konsey Papa XXIII. Jean (1958-1963) iktidarında yenilenmiş, özellikle Latin Kilisesi kanonik hukuku araştırmaları ile görevlidir. Faaliyetlerini Doğu Kilisesi kanonik yasası etütlerinden sorumlu bir başka komisyon ile yürütür. Konsey, bünyesindeki 50 Kardinal ile çalışmalarını sürdürür. Kilise'nin evrensel yasaları ve özel yasaları arasındaki uygunluk motiflerinin araştırılması, konseyin bir diğer görevidir.

9) Dinler Rası Diyalog Konseyi

Eski adı ''Hıristiyan Olmayanlar Bürosu'' olan Konseyin ilgi alanında Budizm, Hinduizm ve Afrika Dinleri dahil tüm dünya dinleri bulunmaktadır. Papa VI. Paul tarafından 19 Mayıs 1964'de kurulan Konsey, Müslümanlarla olan ilişkileri düzenleyen bir büroyu yine Papa VI. Paul'ün gayretleriyle 1974 yılında bünyesine dahil etmiştir. İslam-Hıristiyan ilişkileri ve diyologlarından da sorumlu bu büro, dördüncü kongresini Tunus'da Maneviyat; günümüzün ihtiyacı adı ile 1986 yılında gerçekleştirmiştir.

10) İnanmayanlarla Diyalog Konseyi

Vatikan II. Konsili kararlarından biri olarak Papa VII. Paul tarafından 9 Nisan 1965'de kurulmuştur. Faaliyetlerini br sekreterlik ile sürdüren konseyin ilgi alanı Ateizm'dir. Tanrıtanızam akımlarla diyolog amacıyla Tokyo, Meksika, Viyana, Kampala ve Abidjan gibi merkezlerde toplantılar düzenlenmiştir. 1986'da Macaristan'ın başkenti Budepeşte'de Marksist düşüncelerle yapılan ''Toplum ve Ahlaki Değerler'' ortak senpozyumu, bu konseyin icraatıdır.

11) Kültür Konseyi

Papa II. Jean-Paul tarafından 25 Mart 1993 tarihinde bir papalık genelgesi ile kurulan konsey, kilisenin en önemli işlevi olan, Hıristiyan mesajını, diğer kültürleri reddetmeden, dünyaya sunma görevini üstlenmiştir. Papalık akademileri ile de irtibatlı olarak çalışan konsey, ateistlerle diyologa da önem vermektedir. Konsey ayrıca yayın faaliyetlerine de çok değer verip, bu alanda Moskova, Münih, Tokyo, Prag, Hong Kong gibi dünya başkentlerinde Çağdaş Ateizm Karşısında Kilise'' örenğinde gördüğümüz gibi birçok eser yayınlanmıştır. 

12) Sosyal İletişim Konseyi

1948 yılında Papa XII. Pie tarafından, sinema hizmeti görmek amacıyla kurulan bir büronun, daha sonra radyo ve televizyon alanında faaliyet göstermesi ve nihayet Papa XXIII. Jean döneminde (22 şubat 1959) geliştirmesi ile başlamıştır. Vatikan II. Konsili, ilk oturumlarından itibaren görsel hizmeti görecek bir kuruluşun oluşumu için faaliyet içinde olmuştur. Nihayet 1963'te alınan bir kararla papaya başvurulmuş ve medya, basın vb. görsel alanda hizmet görecek bu konsey resmen kurulmuştur. Vatikan'daki merasim ve toplantılarla ilgili medya bilgilerinin dünyaya yayımı bu konseyin görevidir.

F) Vatikan Mahkemeleri, İdari Servisler, Diğer Organlar ve Öbür Kuruluşlar

1) Mahkemeler

Vatikan dünyanın en küçük nüfus ve yüz ölçümüne sahip ülkesi olmasının yanında, mahkemeleri, hukuk sistemi ve hapisaneleri olan bir din devletidir. 7 Haziran 1929 tarihli temel kanuna göre, Vatikan sitesi için kurulan mahkemelerle delege belirleme hakkı papaya aittir. Papa II. Jean-Paul'ün 21 Kasım 1987'de Site'ye has, piskoposluk kurullarının egemen olduğu, üç hakim ve bir adli naib başkanlığındaki kilise mahkemesi ilavesiyle gelişitirilen adalet sistemi bünyesinde, bir savunma avukatı ve bir noter mevcuttur. Tamamen ruhban üyelerden oluşan mahkeme üyeleri 5 yıllığına seçilirler. Bu mahkeme Rote mahkemesi kanalıyla ulaşan davalara bakar. Vatikan adli mekanizmasına işlerlik ağlayan mahkeme üyelerinin ikameti aynı site bünyesindedir. Geçici davalara bakan, Papa XI. Pie tarafından 1932'de, Papa XII. Pie'nin girişimiyle 1946'da ve nihayet Papa II. Jean-Paul iktidarında (21 Kasım 1987) Kardinal Casaroli'nin etkinliği ile reforme edilen mahkemlerde, papa adına olmak üzere yargılama yetkisine sahip adli merciler şu özellikleri taşır:

1. Vatikan vatandaşı olmak zorunda, bir noter yardımcılığındaki hakim.

2. Bir başkan, üç yargıç, bir savunma avukatı, bir zabıt katibi ve değerlendirme makamındaki üç hakimden oluşan mahkeme.

3. Mahkemeyle aynı yapılanma ve özellikteki istinaf mahkemesi. 

4. Yüksek Mahkeme (Signature Apostolique) reisinin hukuken başkanı olduğu ve her adli yılın (1 Ekim) başında, bir başkan tarafından belirlenen, anılan mahkeme üyesi iki kardinal hakimden oluşan yargıtay konusundaki mahkeme. Bu arada oy hakkına sahip üye ruhbanlar arasında başkanca belirlenen bir aday, bir yıllığına savunma avukatı olarak atanır. 

Bütün bu dört kategorik mahkemede daimi konumu ile yer alan sadece noterdir ve Papalık Komisyonunca atanır. Yine kategorideki mahkemelerden ilk ikisinin hakim ve noterleri hizmet tazminatı ve istinaf mahkemesinden tam bir maaş alırken buna karşılık, üyelerinden sadece savunma avukatının yıl sonunda ödenek aldığı Danıştay'da üye kardinallerle özel bir tanzimat ödenmemektedir.

Vatikan Adalet Sarayında sadece, yargıç, mahkemeler ve istinaf mahkemesi bulunmasına karşılık Danıştay, toplantılarını papalık ongre sarayında yapmaktadır. Noter tarafından belirlenen savunma davalarıyla görevli avukatların Roma'da medeni hukuk doktoru olmaları gereği yanında, diğer çalışanların istinaf mahkemesince uzmanlıklarının onayı, hatta bazı durumlarda derin hukuk karizmasına sahip olmaları istenir. Danıştay avukatlarının uzmanlığının Papalık Senatosunca tasdik ya da kilise ve laik üniversitelerden birinde öğretim görevlisi olmaları şartı aranır. Vatikan yönetim mekanizmasının hukuki savunması Hükümet yasal bürosu şefince belirlenmiş özel avukatlar veya karizmatik hukuçular tarafından yapılmaktadır.

Vatikan'daki adalet sistemiyle ilgili bu bilgilerden sonra, adli mekanizma bünyesini oluşturen mahkemelere geçebiliriz.

a) Papalık Kutsal Bağışlama Mahkemesi

Papa III. Honorius (1216-1227) döneminde kurulmuş, en önemlisi 1744 yılında Papa XIV. Benoit tarafından olmak üzere birçok düzenlemeye tabi tutulmuştur. Vatikan'daki üç mahkemenin bütün kaynaklarda, daima ilki alarak zikredilen bu mahkeme kişilerin vicdani hesaplaşmalarıyla ilgili olmakla birlikte, mahkemedeki işlemlerin tevbe sakrementiyle alakası yoktur. Son şeklini 1988'de Papa II. Jean-Paul'e ait pastor bonus adlı genelge ile alan mahkeme'ye Papa XIV. Benoit tarafından 1917'de Endülüjans bölümü ilave edilmiştir. Mahkeme, İsa'ya karşı sorumluluklarını günah işleyerek ihlal eden katoliklerin aklanmaları teması üzerine kurulmuştur. Günah çıkarma (!) ayinlerinin yoğunluğu sebebiylei papa'ya yardımcı olmak için ilk kuruluşu XII. yüzyıl sonlarına kadar inen mahkemenin başında Papa adına günah itiraflarına bakmakla yükümlü günah bağışlayıcı (!) kardinal bulunur. Vatikan II. Konsili'ne kadar, ayin anında papazın elinde, itirafçının başına dokunduğu uzun bir değnek vardı. Bu dokunuş ilgili günahkarın, otuz, kırk hatta yüz güne kadar endülüjans aldığının işaretidir. Tarih boyunca aralarında Etienne Aubert gibi isimlerin bulunduğu çok sayıda ünlü kişi, mahkeme başkanlığını yürütmüştür. Şu anki başkanı, Kardinal James Francis Stafford'dur.

b) Kilise Olağanüstü İmza Mahkemesi

Kuruluşu, papa adına dilekçelere cevap veren bir idari büro tarafından oluşturulduğu XIII. yüzyılın başlarına kadar iner. Önce Papa IV. Eugene (1431-1447) daha sonra IV. Sixte (1585-1590) iktidarlarında, ilerleyen dönemlerde bu mahkemeye dönüşecek bürolar oluşturulmuştur. En yüksek kilise ve yönetim mahkemesi olan bu kurum bünyesinde iki büro hizmet görmektedir. Yargıtay niteliğindeki büro, kilise hukuku yasalarına göre mahkemeye müdahale ederken, danıştay niteliğindeki diğer birim ise papanın havale ettiği tüm kilise mahkemesi uyuşmazlıklarına müdahale etme yetkisine sahiptir. Üye kardinalleri papa tarafından tayin edilen mahkeme, papalık devletinin sivil davaları için bir nevi yargı mahkemesi hüviyetindedir. Başında, şua anda Kardinal Agostino Valini bulunmaktadır. Başkan dahil, 11 Kardinal ve 9 pikopos bu mahkemede görev yapar.

c) Rote Mahkemesi

Diğerlerine göre daha yakın bir geçmişe sahip olan bu mahkeme, statü olarak da onlardan aşağıdadır. XVIII. yüzyılda kurulmuş, XX. yüzyıl başında tekrar düzenlenmiştir. Adını 12 yargıcın üçlü gruplar halinde dönüşümlü olarak görev yapmasından alan bu adalet birimi, birinci asliye mahkemesi konumundaki başvuru merciidir. Daha çok kilise mahkemelerinin hüküm verdiği davalara bakar. Mesela evliliğin sona ermesini karara bağlayan davalar, bu mahkemenin soumluluk alanındadır. Fakat mahkeme sadece evliliğin geçerli olup olmadığına bakar. Evlilik geçerliyse mahkemenin boşama yetkisi yoktur. Zira Katolik inancına göre meşru ve geçerli bir evlilik yapıldıktan sonra boşanma mümkün değildir. Son şekli Papa II. Jean-Paul tarafından 1988 yılında özel bir kanunla verilen mahkemenin başındaki yargıç önceleri kardinal iken, bu şart kaldırılmış, Papa'nın talimatıyla bir başka ruhban da bu mahkemeye getirilmeye başlanmıştır.

2) Papalığa Bağlı İdari Servisler

Bu bölümde Papalık bünyesindeki ruhbanlık birimleri dışında daha ziyade seküler diareleri göreceğiz. Bu idari servsiler üç isim altında şu icraatlerde bulunmaktadırlar:

a) Havarilik Odası

XI. yüzyıldan itibaren mevcut, papalığın mali yönetiminden sorumlu olan bu odanın önemi Papa X. Pie (1903-1914) iktidarından itibaren artmıştır. Papalığın, papanın ölümü, kaos gibi fetret veya seçim dönemlerinde Vatikan devletinin finansman  ve yönetim benzeri işlerini yürütür. Başkanlığını bir Kardinal ve yardımcısı ile üç kardinalin yürüttüğü oda, idari hüviyete sahip bir organdır. Oda'nın bir diğer öenmli görevi, papanın ölümünü izleyen ilk geceden itibaren papa seçimi için Kardinaller meclisini toplamaktır. Papanın ölümü halinde hem dışişleri bakanı hem de oda başkanı olan kardinal, yeni papanın seçilmesiyle birlikte geçici görevinden ayrılır.

b) Papalık Değerleri İdaresi

1870'de İtalya Krallığı tarafından papalığa, papalık devletlerinin ilhakından sonra ve 1929 Latran anlaşmasına göre İtalyan devletince hibe edilen milli-dini-mülki değerlerden sorumlu bürodur.  Papa XIII. Leon iktidarında 1878'de ''Papalığın Değerlerinin Yönetimi'' adıyla kurulmuştur. Papalığın zaruri fonları, Vatikan Bankası da denilen Dini Eserler Enstitüsü adlı finans birimi de bu servisin sorumluluğundadır. Kardinaller Heyetinin ve bir sekreterin yardımcılığını yaptığı, bir kardinal başkanlığındaki bu birim, birer delegenin başkanlığındaki iki hizmet servisiyle görev yapmaktadır. Birisi muhasebe, bütçe dondurulmuş gibi olağan hesap işleri, diğeri ise özel-taşınır ülke değerleri gibi olağanüstü işlerden sorumlu servistir.

c) Papalık Ekonomik İşler Valiliği

Kardinallerden oluan bir komisyon, bir sekreter ve muhasebe bürolarından meydana gelen, bünyesinde laiklerin de görev yaptığı bu servis, Papa VI. Paul (1963-1978) döneminde kurulmuştur. Papalığın ve bağlı birimlerin harcama ve masraflarını kontrol eder, tahmini bütçeyş hesaplayarak paranın onayına sunar. Büro, papalığa bağlı bütün birimlerin, bu arada mahkemelerin de harcama ve tasarruflarını kontrol yetkisine sahiptir. 

3) Papalığa Bağlı Diğer Organlar

a) Papalık Evi Valiliği

Beş yıllığına papa tarafından seçilen bir rahip başkanlığında papalık toplantıları, papanın gezi ve ziyaretleri gibi daha ziyade diplomatik ve siyasi düzenlemelerden sorumlu olan bürodur. Görevi sadece Vatikan'da değil, papanın seyahat ve ziyaretlerinde protokol düzeyli olduğundan ülke dışında da yoğunluk taşır. Papa'nın diğer hükümet ve devlet başkanlarıyla olan görüşme ve törenlerini organize etmekle de görevlidir. Vatikan'da bulunup güven mektubu arzeden bütün büyükelçilerle ilişkileri yine bu büro düzenler. Papalık Evi Valiliği'nin organize ettiği son ve en görkemli görüşme, Papa II. Jean-Paul'ü Vatikan'da ziyaret eden Japon İmparatoru Akihito ile hanımı Michiko adına yapılan kabuller sırasında olmuştur. 3 Eylül 1993'teki bu ziyaret sırasında ikili temaslarda özel, resmi, bütün görüşme ve toplantılar bu büro tarafından gerçekleştirilmiştir.

b) Papalık Ayin Kutlamaları Ofisi

Grek bizzat papanın, gerekse papa adına bir başka yetkilinin yönettiği bütün dini ayin ve törenlerin organizasyonundan sorumludur. Büro başkanı papa tarafından beş yıllığına atanırken, Diğer üyeler Devlet Sekreteri'nce tayin edilir. Bu organizasyon bünyesinde papa yönetimindeki ayinler de bulunduğundan, Vatikan II. Konsilinde alınan bir kararla ofisin önemi daha da artmıştır. Papalık ayinlerinden bir kısmı dünya televizyonlarında da yayımlanmaktadır. Ayrıca, Hıristiyanların bu ayinlere katılımını temin etmek için tören öncesi kitapçık e buroşür hazırlamak da yine bu ofisin görevleri arasındadır. Sorumluluğu sadece Vatikan ve Roma'daki ayinlerle sınırlı olmayıp, papanın bütün dış gezilerinde de süren bir yoğunluk sergiler. Vatikan'da papanın bulunmadığı olağanüstü dönemlerde bu büro, Kardinaller Meclisi emirne girer ve özellikle papa seçimlerinde meclis bünyesinde kontrol ve yardım gibi etkinliklerde bulunur.

4. Papalığa Bağlı Öbür Kuruluşlar

a) Vatikan Gizli Arşivleri İdaresi

Papa XIII. Leon döneminde kurulan arşiv idaresi öncelikle papa ve Papalık senatosu hizmetinde olan bir servistir.  Arşiv malzemelerinin nakliyat sırasındaki kayıplar ve politik sebebler gibiolumsuzluklar sonucu, Papa III. İnnocent (1198-1216) dönemi öncesi eserlerin bir ksımı yok olmuştur. XV. yüzyılda en kıymetli arşiv malzemeleri Saint Agne şatosuna yerleştirilmiş, Papa V. Paul (1605-1621) bir arşiv fonu kurmuş, sonraki dönemlerde iktidara gelen birçok Papa, arşivin zenginleşmesi için hizmetlerde bulunmuştur. Konsillerin, Papalık senatosu'nun, meclislerin, büro ve diğer servis dökümantasyonunun başlıca malzeme teşkil ettiği arşiv kütüphanelerine, hergün 1 km uzunluğunda raf ilave zorunluluğu oluşmuştur. Bir yılda otuz kadar ülkeden 500 kadar araştırmacıya hizmet veren arşiv binasının Papa VI. Paul döeminde yerin yirmi metre altına yapılma kararı alınmış, hizmete girmesiyse Papa II. Jean-Paul iktidarında gerçekleşmiştir. Bir arşivci kardinal başkanlığında, bir yardımcı ve sekreterden oluşan daire bünyesindeki arşiv raflarının toplam uzunluğu bugün 54 km'ye ulaşmıştır. İdare bünyesinde Papa XII. Leon döneminden itibaren, özellikle 1923'ten beri çok faal olan diplomat ve paleografi okulu hizmet vermektedir.

b) Vatikan Kütüphanesi

Arşiv ile kütüphane birimlerinin çok önemli görüldüğü Vatikan'da bu iki faaliyet, birbirinden ayrı birimlerle yürütülür. XIII. yüzyılın ilk yarısında çok ciddi kitap koleksyon ve ciltlerinin kaybolduğu kütüphane ile ilgili ilk önemli çalışma Papa VIII. Boniface'in (1294-1303) destek ve talimatı ile yapılmıştır. Bugünkü kütüphanenin modern anlamdaki öncüsünün, Papa V. Nicolas (1447-1455), teşkilat için ilk mekan tahsis eden ve idari yapılanmayı ilk başlatanın ise Papa IV. Sixte (1471-1484) olduğu kabul edilir. Bugün itibariyle günde 180 okuyucu ve 2000 araştırmacıya hizmet veren Vatikan kütüphanesi, en önemli gelişmesine eski bir kütüphaneci olan Papa XI. Pie (1922-1939) döneminde şahit olmuştur. Bir kardinal ve valinin yönetimi latında olan kütüphane, 70 bin cilt el yazma, 1 milyon orjinal baskı eser, 100 bin gravür ve coğrafi kart, 100 bin özel basım ihtiva eden çok geniş bir hacme sahiptir. Martin Luther'in el yazması mektupları, Michel-Ange'nin orjinal şiirleri gibi çok değerli eserler, kütüphane bünyesinde bulunmaktadır.

c) St. Pierre Yönetim Kurulu

İlk oluşumu Papa II. Jules dönemine ait olan kurul, kilise bakımı, gerektiğinde yeniden inşası gibi hayır işlerinde değerlendiirlmek üzere bağış ve hayırları düzenlemekten sorumludur. Papa VI. Clement (1523-1534), kurulun yönetimine 60 kişilik bir heyet getirmiş, 1751 yılındaysa bu heyetin yerini bir kardinal-başrahip başkanlığında başka bir heyet almıştır. İlgili hayır faaliyetindeki bütün mastraflar bu kurulun sorumluluk ve direktifi altında yapılmakatdır.

d) Papalık Hayır İşleri İdaresi

Papa adına yoksul ve fakirlere yardım için kurulmuş bir bürodur. Bir başpiskoposun başkanlığındaki bu büro, papanın ayin ve toplantılarına katılır, fonda biriken bağışları yoksullara dağıtım faaliyetlerinde bulunur. 

5. Papalık Büyükelçilikleri

Nonce Apostolique adıyla anılan papalık büyükelçilikleri, Lateran Antlaşmasıyla oluşmuş diplomatik temsil birimleridir. 1922'de 22 olan büyükelçi sayısı, 1984'de 109, 1994'den itibaren 146'ya ulaşmıştır. Vatikan'ın büyükelçi ve tam yetkili diplomatik bünyeden oluşan dış temsilcilikleri, devletler uluslararası kuruluşlar ve kiliseler nezdinde görev yapmaktadır. Papalığın maruz kaldığı fetret dönemlerinde dış temsilcilikler, statü ve temsil kabiliyeti devam eden bir mahiyet taşır. 1 Mayıs 1976 tarihi itibariyle papalık devletini ilgilendiren ve kategorik dört özellik sergileyen toplam 133 ülke, şu özelliklere sahip diplomatik yapı taşımaktadır.

a)  Vatikan nezdinden konslols ya da büyükelçilik düzeyinde temsil edilen ülkeler: Aralarında Bangladeş, Cezayir, Endonezya, Fas, Habeşistan, Hindistan, İran, Irak, Kamerun, Kenya, Kuveyt, Lübnan, Nijer, Nijerya, Pakistan, Ruanda, Senegal, Sudan, Suriye, Tayland, Tunus, Türkiye, Zaire, Ajantin, Brezilya, Fransa, İngiltere gibi bir kısmı müslüman toplam 84 ülkeden ibarettir.

b) Tam yetkili diplomatik karakter taşımaksızın Vatikan'ın bir temsilcilik bulundurduğu ülkeler: Bu konumdaki temsilcilikler, büyükelçi değil, papalık delegasyonu unvanıyla anılır. ABD, Güney Afrika Cumhuriyeti, Mali, Morinyata örneğindeki devletler ve İskandinavya bölgesinde bulunan Danimarka, Norveç, Grönland, İsveç, İzlanda gibi devletler bu kategoride 18 ülke olarak yer almaktadır. 

c) Vatikan'ın daimi temsilcilik bulundurduğu uluslararası teşkilatlar: Birleşmiş Milletler (New York ve Cenevre), Unesco (Paris), Uluslararası Atom Enerjisi (Viyana), Avrupa Topluluğu (Brüksel), Avrupa Konseyi (Strasbourg) gibi 19 milletlerarası kuruluş.

d) Hükümet özelliği olmayan uluslararası teşkilatlar: Uluslararası Tarih Bilimleri komitesi, Uluslarası Paleografi komitesi, Kültür değerlerini koruma komitesi, Anıt ve Sit Alanları gibi 11 kuruluş bu kategorinin örnekleridir.

Kaynaklar

Dr. Halim Işık, Papalık Tarihi

Bekir Zakir Çoban, Geçmişten Günümüze Papalık

Aytunç Altındal, Vatikan ve Tapınak Şövalyeleri

Yorum yaz